Eerst wat geschiedenis…

Anders dan in boomkwekerijcentra, zoals het boomkwekerijcentrum Wetteren in Oost-Vlaanderen, heeft de boomkwekerijsector in zijn algemeen in onze provincie niet zo’n lange traditie. Alleen de bosboomkwekerij en de laulierkwekerijen kunnen spreken van een traditie in hun sector. De bosboomkwekerijen zijn vooral gecentraliseerd in de streek van Wingene en reiken tot Maldegem.
De lauriersector daarentegen situeert zich vooral in de streek rond Brugge en is nog steeds internationaal vermaard.

De grote groei is er echter gekomen in de jaren 1970-1980.  De verbetering van de leefomstandigheden na de Golden Sixties, zorgde ervoor dat meer mensen het zich konden veroorloven om aandacht te besteden aan de tuin en er ook in gingen investeren.  De handel in planten wakkerde aan en zo ook de nood om ook lokaal een aanbod te creëren. Bovendien werd er tot dan toe alleen gekweekt in vollegrond. Boomkwekerijgewassen werden tot dan toe alleen geleverd op blote wortel of met een kluit omgeven met gaas.

Daar de handel zich echter meer en meer verlegde van de kwekerij naar aparte winkelbedrijven, de zogenaamde tuincentra, vergrootte de behoefte om planten gemakkelijker te kunnen verhandelen en langer te kunnen bewaren in de handel.  Zo ontstond de idee om planten in plastiekzakken en later in potten te gaan kweken.

Op dat moment zijn veel West-Vlaamse kwekerijen uit de grond gerezen – dikwijls ontstaan uit bestaande land- of tuinbouwbedrijven – en begon men op grotere schaal boomkwekerijgewassen te kweken, meestal gedeeltelijk in vollegrond en ook reeds gedeeltelijk in groeimedium (d.w.z. in zakken of potten).

De teelt in potten (een moeilijke uitdaging)

Ontstaan van WEBOS…

Het telen in groeimedium was echter niet zo gemakkelijk en bracht veel moeilijkheden met zich mee. De kwekers werden er zich van bewust dat er een schrijnend gebrek aan kennis was. Op dat moment ontstond WEBOS, aanvankelijk de afkorting van ‘West-Vlaamse Boomkwekerijschool’. Het was een groep van gedreven kwekers die zich verenigden om studieavonden en –dagen te organiseren met de bedoeling de kennis te vergroten en ervaringen uit te wisselen. Het resultaat was dat wij de West-Vlaamse kwekers tot de pioniers van de containerteelt mogen rekenen en de specialisatie in deze tak van de boomkwekerij is dan in West-Vlaanderen heel sterk ontwikkeld.

Alhoewel West-Vlaanderen een lange traditie heeft als sierteeltgebied, zijn de teelt van perkplanten, potchrysanten, snijbloemen, groene en bloeiende potplanten vooral in de jaren 70 aan een sterke opmars begonnen. Voorlichting, technische vorming en mechanisatie zorgden voor schaalvergroting. Sierteelt als niet-eetbare sector binnen de agrarische productie zorgde voor een hoge toegevoegde waarde. Hierdoor konden traditionele groentebedrijven omschakelen naar intensievere sierteelten zonder hun areaal te vergroten. Door zich meer toe te leggen op de bloemisterij en dan denken we vooral aan perkplanten, potchrysanten en vaste planten konden veel bedrijfsleiders de gevreesde energiecrisissen van 1969 en 1978 omzeilen.

Begin de jaren tachtig werd door de hoge energieprijzen de oudere stookintensieve serrebedrijven afgebouwd. Mede door de hogere loonkosten en de subsidieregelingen werden energie- en arbeidsbesparende technieken ingevoerd. Denken we maar aan de opkomst van energieschermen, automatisering van klimaatregelingen, inpotmachines en tabletverwarming. De modernisering in de openluchtteelten was minder opvallend alhoewel ook hier vooruitgang werd geboekt vooral op arbeidsbesparende technieken als hefvorken, puttenboormachines en aangepaste beregeningsinstallaties.

Heel belangrijk voor de groei van gespecialiseerde sierteeltbedrijven waren het afstoten van het zaaien, stekken en eigen kweekmateriaal. Gespecialiseerde jongplantenbedrijven namen deze taken over. Virusvrij uitgangsmateriaal, de toepassing van weefselteelt en het zoeken naar eigen veredelde variëteiten zorgden ervoor dat het telen van jongplanten een specialisatie binnen de bloemisterij werd.

De fusie tussen Webos en t’ Westland

In 2023 besloten Webos en t’ Westland te fuseren. Vele kwekers hadden immers geen opvolging in hun bedrijf en daardoor daalde het ledenaantal jaar na jaar, waardoor het moeilijk werd om als aparte vereniging overeind te blijven. De fusie tot West Growers bracht dan ook een nieuwe dynamiek in het verenigingsleven en was een verrijking voor zowel telers van bloemisterij- als van boomkwekerijgewassen.

De sector aan het begin van de 21e eeuw.

In de laatste 50 jaar heeft de boomkwekerijsector in West-Vlaanderen zich ontwikkeld tot een belangrijke leverancier van houtige en vaste planten.

Containerteelt… vollegrond… uitgangsmateriaal…

Wat de boomkwekerij betreft is het duidelijk dat de containerteelt heel nadrukkelijk aanwezig is, terwijl de vollegrondsboomkwekerij in West-Vlaanderen beduidend minder uitgebreid is dan in de rest van Vlaanderen.
Ook de teelt van plantgoed in pot kenmerkt onze provincie en is van nationaal en internationaal belang.
Anderzijds is de sector in al zijn teeltgroepen aanwezig, o.a. de teelten van sierheesters en sierconiferen (in vollegrond of in pot), vaste planten, laanbomen, bos- en haagplantsoen, laulieren (de Brugse Laulier), rozen, bodembedekkende planten, enz…

De bloemisterij aan het begin van de 21ste eeuw kenmerk zich door een terugval van het aantal bedrijven. Weinig jongeren hebben nog belangstelling in de bloemisterij. Schaalvergroting, innovatie en nieuwbouw kosten handen vol kapitaal. De rentabiliteit komt onder druk te staan vanwege de grote concurrentie vanuit Nederland, de draaischijf van de wereldhandel in bloemen geproduceerd in lage loonlanden.  Digitalisering, specialisering en een goed uitgebouwd commercialisatienetwerk zijn essentieel voor het rendabel houden van de sector.  Een aantal bedrijven gaat zijn productie combineren met detailverkoop of tuinaanleg. Samenwerking binnen de keten doet meer en meer zijn intrede. Vooral transport blijkt een knelpunt.

Handelsbedrijven

De groei van de productie was recht evenredig met de groei van de handel.  De groothandels in planten hebben zich mee ontwikkeld en kennen nu internationale bekendheid in Europa en erbuiten.
West-Vlaanderen staat dan ook duidelijk op de kaart van Europa als het over sierplanten gaat !
Anderzijds werden ook steeds meer planten ingevoerd uit diverse landen om het sortiment aan te vullen, zodat een compleet gamma planten beschikbaar is.

Kwaliteit en rentabiliteit

Het steeds groter wordende aanbod heeft ook de ondernemingszin van onze bedrijven aangescherpt. Het niet aflatend ondernemingsschap van onze sierplantenkwekers heeft gezorgd voor een groeiende rentabiliteit van de bedrijven en een altijd beter wordende kwaliteit van de planten.
Op beide vlakken horen wij tot de wereldtop!

Sierteelt en maatschappij: een blijvende uitdaging…

De 21ste eeuw kenmerkt zich door toenemende invloed van de maatschappij en de omgeving op de bedrijfsvoering. Niettegenstaande onze sierplantenkwekerijen weinig milieubelastend zijn en meehelpen om onze omgeving en ons interieur groener te maken, ontsnappen zij ook niet aan maatschappelijke evoluties en noden die van invloed zijn op de bedrijfsvoering, noch aan nieuwe Europese en Belgische wetgeving die ermee gepaard gaat.

De aard van de gewassen heeft enerzijds voordelen, doch anderzijds ook nadelen. De specifieke noden van de planten stemmen dikwijls niet overeen met de eisen, gesteld in de wetgeving.

De grote uitdaging is dan ook om nieuwe teelttechnieken te ontwikkelen die passen in de wetgeving en anderzijds om de wetgeving aan te passen aan onze gewassen.

Milieuvriendelijk bemesten…

De sierplantensektor is de enige sector waarin het gebruik van langzaamwerkende, gecoate meststoffen zo ver is doorgedrongen. Deze, weliswaar chemische meststoffen zijn omhuld met een soort hars, dat ervoor zorgt dat de meststoffen langzaam ter beschikking gesteld worden van de plant.  Hoe hoger de temperatuur, hoe meer de meststof vrijkomt. Dus hoe meer groei en hoe meer opname, hoe meer voeding de korrel afgeeft. De duur van beschikbaarstelling van voeding voor de plant varieert van 2 maand tot 14 maanden, afhankelijk van het type en de dikte van de harslaag. Afhankelijk van de behoefte van de plant, doet de kweker eventueel nog een kleine bijbemesting met organische of chemische meststoffen.  Het gebruik van gecoate meststoffen zorgt dus voor een minimale doorspoeling daar de meststoffen slechts in kleine doseringen uit de korrels vrijkomen. In de teelt in potten is deze bemesting bijna universeel. Onderzoek is echter volop aan de gang en blijft actueel om de milieudruk door bemesting  te beperken en eventueel ook reststromen uit de landbouw te hergebruiken.

Een groter probleem doet zich voor bij de vollegrondstelers die hun gewassen – hun bomen – dikwijls meerdere jaren op hetzelfde perceel telen.  De bemesting en het aanbrengen van bodemverbeterend organisch materiaal moet bij de aanplant van de bomen gebeuren en deze optimalisering van de bodem voor de teelt moet dan ook gebeuren voor meerdere jaren.

Milieuvriendelijk water geven…

Water is eveneens een onmisbare grondstof voor het kweken van planten. In de containerteelt is er reeds lang een tendens om spaarzaam om te gaan met het gietwater. Systemen met hergebruik van gietwater en systemen met minimaal waterverbruik hebben dan ook al lang hun intrede gedaan. Het overschot aan regenwater in natte periodes, vooral in de winter wordt zoveel mogelijk opgevangen in bassins, om dienst te doen als buffer om zo minder of geen grondwater te gebruiken in droge periodes. Bovendien is er optimale benutting in deze droge periodes door hergebruik van gietwater dat naast de potten valt.

Milieuvriendelijke gewasbescherming…

Tuinplanten moeten tegen een stootje kunnen.  Daarom springt de boomkweker spaarzaam om met gewas-beschermingsmiddelen en laat hij zoveel mogelijk de natuur zijn werk doen. De lange teeltduur zorgt ervoor dat de kweker zich kan veroorloven om relatief tolerant te zijn tegenover belagers van zijn gewassen.  De plant krijgt dan ook meer de kans om weerstand op te bouwen en kan de natuur zorgen voor oplossingen voor de vijanden van onze gewassen. Chemische gewasbescherming is dan ook meestal slechts een noodmaatregel en gebeurt meestal ook slechts plaatselijk. In vollegrond gebeurt de onkruidbestrijding ook reeds veelal mechanisch. Er komen dus ook alleen onkruidbestrijdingsmiddelen aan te pas als het niet meer anders kan.

In de bloemisterij zijn de kwaliteitseisen eerder anders…

Europese en nationale wetgevingen sturen aan op duurzaamheid. De ambities zijn groot. In 2040 wil de sierteeltsector klimaatneutraal zijn. Goede voorbeelden van energietransities zijn LED-verlichting, zonne-energie en WKK installaties.

Maar ook op gebied van gewasbescherming, verpakking en watergebruik dient nog een grote voortgang te worden gemaakt. Alternatieven voor veen worden door onderzoeksinstellingen in snel tempo getest.

Certificering is belangrijk voor de transparantie. Steeds meer kopers vinden deze certificering belangrijk voor hun reputatie en imago. Alhoewel de duurzame intentie en het feitelijke gedrag van de consument vaak ver uit elkaar ligt, zal de sector, de weg van de duurzaamheid niet kunnen ontlopen.

Afvalverwerking en inperking van het grondstoffenverbruik…

Turf is een belangrijke grondstof voor de teelt in bloempotten. De diverse turfsoorten leveren door vermenging het juiste substraat om in te kweken, wat we potgrond noemen. Niettegenstaande turfvoorraden nog voor decennia lang beschikbaar zijn, zoekt de sector naar alternatieven. Compost, cocos, schors, houtsnippers, korenkaf, rijstpellen, hennep, enz… passeren de revue.  Onderzoek spitst zich dan ook meer en meer toe op het maken alternatieve mengsels, waarbij het gebruik van turf zo veel mogelijk vermeden wordt. Ook wordt er ook steeds meer onderzoek gedaan om reststromen uit de kwekerij opnieuw in substraat te gebruiken.

Sierteelt… een beroep… een vak  !!!

Meer dan ooit is professionaliteit een kenmerk van onze kwekerijen. Wij durven dan ook besluiten dat de sierteelt in Vlaanderen en niet in het minst in West-Vlaanderen uitmunt qua creativiteit en innoverend denken.